เลขาธิการบริหารองค์การสนธิสัญญาว่าด้วยการห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ (CTBTO) เยือนไทย

ดร. Robert Floyd เลขาธิการบริหารองค์การสนธิสัญญาว่าด้วยการห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ (Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization: CTBTO) เดินทางเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการระหว่างวันที่ 14–19 กรกฎาคม 2569 โดยการประสานงานของสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงเวียนนา เพื่อส่งเสริมความร่วมมือระหว่างไทยกับ CTBTO ในด้านการห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์ การเสริมสร้างขีดความสามารถด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และการนำข้อมูลจากระบบเฝ้าระวังระหว่างประเทศ (International Monitoring System: IMS) มาใช้ประโยชน์เพื่อความปลอดภัยของประชาชน

เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม 2569 ดร. Floyd ได้เข้าเยี่ยมคารวะและหารือกับ ศ.ดร.ยศชนันท์ วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม นายวิชาวัฒน์ อิศรภักดี ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงการต่างประเทศ และ นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ โดยได้หารือแนวทางเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างไทยกับ CTBTO ทั้งในระดับนโยบายและด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมถึงการใช้ประโยชน์จากข้อมูลของระบบ IMS ในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะเพื่อการเฝ้าระวังและแจ้งเตือนภัยพิบัติ

ในโอกาสดังกล่าว เลขาธิการบริหาร CTBTO ได้ชื่นชมบทบาทที่แข็งขันของประเทศไทย ซึ่งเป็นที่ตั้งของสถานี IMS จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ สถานีวัดความสั่นสะเทือนของพิภพ PS41 จังหวัดเชียงใหม่ และสถานีเฝ้าตรวจนิวไคลด์กัมมันตรังสี RN65 จังหวัดนครปฐม โดยข้อมูลจากสถานีทั้งสองแห่งไม่เพียงสนับสนุนระบบตรวจสอบการปฏิบัติตามสนธิสัญญา CTBT เท่านั้น แต่ยังสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในทางพลเรือน รวมถึงการตรวจวัดแผ่นดินไหว การแจ้งเตือนภัยแผ่นดินไหวและสึนามิ เพื่อเพิ่มความปลอดภัยของประชาชน

ทั้งสองฝ่ายยังได้หารือถึงแนวทางการส่งเสริมบทบาทของประเทศไทยในกิจกรรมของ CTBTO การพัฒนาบุคลากรและผู้เชี่ยวชาญไทย ตลอดจนการเตรียมการที่ไทยและ CTBTO จะร่วมเป็นเจ้าภาพจัด CTBTO Regional Workshop for South-East Asia and the Pacific ที่ประเทศไทยในปี 2570 เพื่อส่งเสริมความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างประเทศในภูมิภาค

เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2569 สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติร่วมกับ CTBTO จัดกิจกรรม “30 Years of the CTBT in ASEAN: Past, Present, and Promise for the Future” ที่โรงแรมอัศวิน แกรนด์ คอนเวนชั่นกรุงเทพมหานคร เนื่องในโอกาสครบรอบ 30 ปีของการเปิดให้ลงนามสนธิสัญญา CTBT โดยมีเยาวชน นักเรียน นิสิต นักศึกษา ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ และคณะทูตานุทูตเข้าร่วมประมาณ 180 คน กิจกรรมดังกล่าวเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับ ดร. Floyd และวิทยากรเกี่ยวกับบทบาทของ CTBT ต่อการลดและไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนโอกาสของเยาวชนในการมีส่วนร่วมผ่าน CTBTO Youth Group

นอกจากนี้ ดร. Floyd และคณะได้เยี่ยมชมหน่วยงานและสถานีที่มีบทบาทสำคัญต่อระบบ IMS ของไทย ได้แก่ ศูนย์ข้อมูลแห่งชาติ (National Data Centre: NDC) ของกรมอุตุนิยมวิทยา และการดำเนินงานด้านการตรวจวัดและแจ้งเตือนแผ่นดินไหว ตลอดจนสถานี PS41 จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลของกรมอุทกศาสตร์ กองทัพเรือ และสถานี RN65 ณ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม เพื่อรับทราบการดำเนินงานและหารือแนวทางส่งเสริมความร่วมมือด้านเทคนิคและการพัฒนาขีดความสามารถต่อไป

สนธิสัญญาว่าด้วยการห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ (Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty: CTBT) ได้รับการรับรองโดยสมัชชาสหประชาชาติเมื่อปี 2539 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อห้ามการทดลองระเบิดอาวุธนิวเคลียร์ในทุกสภาพแวดล้อม ทั้งบนพื้นดิน ใต้ดิน และใต้น้ำ ขณะที่คณะกรรมาธิการเตรียมการสำหรับองค์การสนธิสัญญาว่าด้วยการห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์โดยสมบูรณ์ หรือ CTBTO ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่กรุงเวียนนา มีภารกิจสำคัญในการส่งเสริมการยอมรับสนธิสัญญาอย่างเป็นสากล และพัฒนาระบบตรวจสอบเพื่อให้สามารถตรวจจับการทดลองระเบิดนิวเคลียร์ได้ทั่วโลก

หัวใจสำคัญของระบบตรวจสอบดังกล่าวคือ International Monitoring System (IMS) ซึ่งใช้เทคโนโลยี 4 ประเภท ได้แก่ การตรวจวัดความสั่นสะเทือนของพิภพ (seismic) คลื่นเสียงความถี่ต่ำในบรรยากาศ (infrasound) คลื่นเสียงใต้น้ำ (hydroacoustic) และนิวไคลด์กัมมันตรังสี (radionuclide) โดยเมื่อระบบสมบูรณ์จะประกอบด้วยสถานีและห้องปฏิบัติการรวม 337 แห่งทั่วโลก

ประเทศไทยลงนามใน CTBT เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2539 และให้สัตยาบันเมื่อวันที่ 25 กันยายน 2561 โดยมีบทบาทอย่างต่อเนื่องในการสนับสนุนวัตถุประสงค์ของสนธิสัญญา ตลอดจนการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และข้อมูลจากระบบเฝ้าตรวจมาใช้ประโยชน์เพื่อความมั่นคงและความปลอดภัยของประชาชน

การเยือนประเทศไทยของเลขาธิการบริหาร CTBTO ในครั้งนี้สะท้อนถึงความร่วมมือที่ใกล้ชิดระหว่างประเทศไทยกับ CTBTO และความมุ่งมั่นของไทยในการสนับสนุนการห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์ การลดและไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ ตลอดจนการใช้ประโยชน์จากวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของ CTBTO เพื่อการพัฒนาและความปลอดภัยของประชาชน